TYMM yaklaşımıyla gerçek yaşam senaryolarına dayalı sorular
Bağlam temelli sorular; öğrencinin ilgisini çekebilecek, genellikle gerçek yaşam problemlerinden oluşturulan bir yazı, senaryo, grafik veya simülasyon içeren bağlamlar ile yapılandırılır. PISA, TIMSS gibi uluslararası sınavlarda yaygın olarak kullanılır.
Öğrencilerin derste öğrendikleri bilgileri gerçek yaşam durumlarında nerede, nasıl kullanacaklarını öğrenmelerini sağlar. Sadece ezberi değil, analiz, değerlendirme ve uygulama becerilerini ölçer.
Öğrenci problemi anlayabilmeli ve zihninde canlandırabilmelidir.
Kavramlar, kurallar ile soruyu çözümleyebilmelidir.
Çözüm planını yapabilmeli ve uygulayabilmelidir.
Çözümün doğruluğunu değerlendirebilmelidir.
Aşağıdaki bağlam türleri örnek niteliğindedir. Öğretmenler ders, kazanım ve öğrenci ilgisine göre bu türleri birleştirebilir veya yeni bağlamlar oluşturabilir.
Görsel üretimi dahil bağlam temelli soru hazırlama promptları
Sen bir eğitim ölçme-değerlendirme uzmanısın. TYMM yaklaşımına uygun, beceri temelli bağlam temelli soru seti hazırla. 📚 DERS: [Ders adı] 🎯 KAZANIM: [Kazanım metni - tam olarak yaz] 📊 SINIF: [Sınıf] 🏷️ BAĞLAM TÜRÜ: [Günlük yaşam/Mesleki/Bilimsel/Tarihsel/Çevresel/Sportif/Teknolojik/Sağlık/Ekonomik/Oyunlaştırılmış] ═══════════════════════════════════════ 📖 BAĞLAM YAZIM KURALLARI: ═══════════════════════════════════════ • Sınıf seviyesine uygun kelime sayısı (ilkokul:80-120, ortaokul:150-200, lise:200-300) • Gerçekçi ve ilgi çekici senaryo • Öğrenci seviyesine uygun dil kullan • Gerekli TÜM sayısal verileri bağlama dahil et • Karakterlere isim ver, somutlaştır ═══════════════════════════════════════ 🖼️ GÖRSEL TASARIM ÖNERİSİ: ═══════════════════════════════════════ Bağlama uygun görsel öğe öner ve DETAYLI tanımla: • Görsel Tipi: [Kesit haritası/Grafik/Tablo/Diyagram/Fotoğraf] • İçerik: Görselde neler olmalı • Etiketler: Hangi noktalar işaretlenmeli Ayrıca bu görseli AI ile oluşturmak için İNGİLİZCE prompt yaz: "Create an educational illustration showing..." ═══════════════════════════════════════ ❓ SORU YAZIM KURALLARI: ═══════════════════════════════════════ • 3-4 soru hazırla (kolaydan zora sırala) • Her sorunun Bloom düzeyini belirt • Dağılım: 1 Uygulama, 1-2 Analiz, 1 Değerlendirme/Yaratma • Her soru bağlamdaki verilere referans versin • Sorular bağlamdan bağımsız KESİNLİKLE cevalanamamalı ═══════════════════════════════════════ ✅ DEĞERLENDİRME: ═══════════════════════════════════════ Her soru için: • Tam çözüm adımlarını göster • Puanlama dağılımını belirt (10 puan üzerinden) • Kısmi puan kriterlerini yaz ═══════════════════════════════════════ 📤 ÇIKTI FORMATI: ═══════════════════════════════════════ ### 📖 BAĞLAM: [Başlık] [Senaryo metni] ### 🖼️ GÖRSEL ÖNERİSİ **Görsel Tipi:** [Tip] **İçerik:** [Detaylı açıklama] **🎨 AI Görsel Promptu (İngilizce):** "[DALL-E/Midjourney promptu]" ### ❓ SORULAR **1. Soru [Bloom Düzeyi]** [Soru metni] ... ### ✅ CEVAP ANAHTARI **1. Soru Çözümü:** • Mantık: [Açıklama] • İşlem: [Adım adım] • Sonuç: [Cevap] • Puanlama: [Dağılım]
Veri okuryazarlığı becerilerini ölçen bağlam temelli soru seti hazırla. 📚 DERS: [Ders adı] 🎯 KAZANIM: [Kazanım metni] 📊 SINIF: [Sınıf] 📈 VERİ TÜRÜ: [Çubuk/Pasta/Çizgi grafik/Tablo/Histogram] VERİ SETİ: Gerçekçi veriler, tüm değerleri açıkça belirt GRAFİK: Eksen etiketleri, renk kodlaması, ölçek **🎨 Grafik Promptu:** "Create a [chart type] showing [data]..." SORU DÜZEYLERİ (4 soru): 1️⃣ OKUMA: Grafikten doğrudan bilgi çıkarma 2️⃣ YORUMLAMA: Veriler arası ilişki kurma 3️⃣ ANALİZ: Eğilim belirleme, tahmin yapma 4️⃣ DEĞERLENDİRME: Sonuç çıkarma, karar verme ÇIKTI: Veri seti + Grafik önerisi + AI promptu + 4 soru + Cevap anahtarı
Bilimsel süreç becerilerini ölçen deney tabanlı soru seti hazırla. 📚 DERS: [Fen Bilimleri/Fizik/Kimya/Biyoloji] 🎯 KAZANIM: [Kazanım metni] 📊 SINIF: [Sınıf] 🔬 DENEY TÜRÜ: [Kontrollü deney/Gözlem/Karşılaştırma] DENEY SENARYOSU: • Araştırma sorusu ve hipotez • Değişkenler: Bağımsız, Bağımlı, Kontrol • Deney adımları, Sonuç tablosu **🎨 Düzenek Promptu:** "Create a scientific experiment diagram..." BİLİMSEL SÜREÇ SORULARI (5 soru): 1️⃣ HİPOTEZ 2️⃣ DEĞİŞKENLER 3️⃣ VERİ ANALİZİ 4️⃣ SONUÇ 5️⃣ GELİŞTİRME ÇIKTI: Deney senaryosu + Veri tablosu + Düzenek görseli + 5 soru + Rubrik
Öğrenciyi aktif bir role sokarak karar verme becerilerini ölç. 📚 DERS: [Ders adı] 🎯 KAZANIM: [Kazanım metni] 📊 SINIF: [Sınıf] 👤 ROL: [Mühendis/Doktor/Çevreci/Tarihçi/Ekonomist/Belediye Başkanı...] SENARYO: "Sen bir ... olarak görev yapıyorsun" • Gerçek problem durumu, En az 3 karar alternatifi • Her alternatifin artı/eksileri, Etik boyut, Zaman/bütçe kısıtı KARAR VERME SORULARI (4 soru): 1️⃣ PROBLEM: Temel sorun nedir? 2️⃣ ALTERNATİFLER: Hangi çözümler mümkün? 3️⃣ DEĞERLENDİRME: Avantaj/dezavantaj karşılaştırması 4️⃣ KARAR: Hangisini tercih edersiniz? Gerekçelendiriniz.
Sorunuz hazır ama görseli yok mu? Bu promptu DALL-E, Midjourney veya Ideogram'da kullanın.
Aşağıdaki bağlam temelli soru için eğitim görseli üretme promptu hazırla. 📝 BAĞLAM METNİ: [Bağlam metnini yapıştır] 📚 DERS: [Ders] 📊 SINIF: [Sınıf] GÖRSEL TÜRÜ: □ Kesit diyagramı □ Bilgi grafiği □ Sayı doğrusu □ Veri grafiği □ Harita □ Akış şeması □ Karşılaştırma tablosu □ İllüstrasyon İÇERİK: Ana öğeler, Etiketler, Renkler, Ölçek ÇIKTI: **Türkçe Açıklama:** [Detaylı tanım] **DALL-E Promptu:** "Create an educational [type] illustration for [grade] students showing [elements]. Style: clean, minimalist, educational infographic. Turkish labels. No photorealistic humans." **Midjourney:** "Educational [type] diagram, [content], Turkish labels, clean vector style, --ar 16:9 --v 6"
Ne Zaman Kullanılır? Açık uçlu sorularda öğrenci yanıtlarını tutarlı ve adil değerlendirmek için. Her soru için ayrı rubrik (dereceli puanlama anahtarı) oluşturur.
Bağlam temelli açık uçlu sorular ve her soru için ayrıntılı rubrik (dereceli puanlama anahtarı) hazırla. 📚 DERS: [Ders adı] 📊 SINIF DÜZEYİ: [Sınıf] 🎯 ÖĞRENME ÇIKTISI: [Kazanım metni] 🧠 SÜREÇ BİLEŞENLERİ: a) [Birinci beceri - örn: çözümleme yapar] b) [İkinci beceri - örn: sınıflandırma yapar] c) [Üçüncü beceri - örn: yorumlar] ═══════════════════════════════════════════════════════════════ BAĞLAM METNİ OLUŞTURMA: ═══════════════════════════════════════════════════════════════ • Gerçekçi bir senaryo yaz (belgesel, haber, olay vb.) • Karşılaştırma yapılacak 2 unsur içersin (örn: iki ordu, iki ülke, iki yöntem) • Karakter isimleri ve somut detaylar ekle • Gerekirse görsel açıklaması ekle ═══════════════════════════════════════════════════════════════ SORU YAPISI (3 SORU): ═══════════════════════════════════════════════════════════════ Her soru farklı bir süreç bileşenini ölçmeli: SORU 1 (Çözümleme): Metindeki iki görüşü/unsuru karşılaştırma, birini seçme ve gerekçelendirme SORU 2 (Yorumlama): Verilen unsurları analiz etme ve etkilerini yorumlama SORU 3 (Değerlendirme): Avantaj-dezavantaj analizi, kapsamlı karşılaştırma ═══════════════════════════════════════════════════════════════ HER SORU İÇİN RUBRİK YAPISI: ═══════════════════════════════════════════════════════════════ ┌─────────────────┬───────────────────────────────────────────────┐ │ DOĞRU YANIT │ Açıklama: Öğrenci [beklenen davranışı] tam │ │ (2 Puan) │ olarak gerçekleştirir. │ │ ├───────────────────────────────────────────────┤ │ │ Örnek Yanıtlar: │ │ │ a) [Tam ve doğru cevap örneği 1] │ │ │ b) [Tam ve doğru cevap örneği 2] │ ├─────────────────┼───────────────────────────────────────────────┤ │ KISMİ DOĞRU │ Açıklama: Öğrenci [beklenen davranışı] │ │ (1 Puan) │ kısmen gerçekleştirir. │ │ ├───────────────────────────────────────────────┤ │ │ Örnek Yanıtlar: │ │ │ a) [Kısmi doğru cevap örneği 1] │ │ │ b) [Kısmi doğru cevap örneği 2] │ │ │ c) [Kısmi doğru cevap örneği 3] │ ├─────────────────┼───────────────────────────────────────────────┤ │ YANLIŞ YANIT │ Açıklama: Soruya ilişkin hiçbir yanıtın │ │ (0 Puan) │ bulunmadığı ya da tamamen yanlış yanıtın │ │ │ verildiği durumlar. │ └─────────────────┴───────────────────────────────────────────────┘ ═══════════════════════════════════════════════════════════════ RUBRİK YAZIM KURALLARI: ═══════════════════════════════════════════════════════════════ • Her puan düzeyi için açık tanım yaz • Birden fazla örnek yanıt ver (farklı yaklaşımlar) • Doğru yanıtta: Hem teknik kabiliyet HEM taktik beceri içermeli • Kısmi doğruda: Sadece teknik VEYA sadece taktik yeterli • Örnek yanıtlar öğrenci dilinde olmalı ÇIKTI FORMATI: 1. Bağlam metni (100-200 kelime) 2. Görsel açıklaması (varsa) 3. 3 açık uçlu soru 4. Her soru için ayrı rubrik tablosu 5. Toplam puan hesaplama (örn: 3 soru x 2 puan = 6 puan)
Soru: "Alper ve Ayşe'nin çıkarımlarından hangisini doğru buluyorsunuz? Gerekçesiyle açıklayınız."
2 Puan: Teknik kabiliyet (ok-yay, zırh) + Taktik beceri (Turan taktiği, kaplumbağa dizilişi) birlikte analiz edilmiş
1 Puan: Sadece teknik VEYA sadece taktik değerlendirilmiş
0 Puan: Yanıt yok veya tamamen yanlış
Farklı kademeler ve branşlardan bağlam temelli soru örnekleri
Elif'in bugün 8. doğum günü. Annesi güzel bir pasta hazırladı. Pasta 8 eşit dilime bölündü. Doğum günü partisine Elif dahil 4 arkadaş geldi.
Partide şunlar oldu:
Tip: Daire şeklinde pasta görseli, 8 eşit dilime bölünmüş
🎨 AI Promptu: "Create a simple educational illustration of a round birthday cake divided into 8 equal slices, top view. Some slices are colored (eaten), some are white (remaining). Cartoon style for 3rd graders, colorful, no text."
2-A sınıfı öğrencileri bugün okul bahçesine gözlem yapmaya çıktı. Öğretmenleri "Bahçede gördüğünüz canlıları not edin" dedi.
Öğrenciler şunları gördü:
Defne, ailesiyle Uludağ Kayak Merkezi'ne gidiyor. Başlangıç: rakım 0 metre, sıcaklık +9°C.
Babası kuralı hatırlatır: "Her 200 metre yükseldiğimizde sıcaklık 1°C azalır."
Yolculuk:
🎨 AI Promptu: "Create an educational cross-section showing mountain road from sea level to 2200m. Include car, three labeled stops. Right side: vertical thermometer -15 to +15°C. Clean infographic, Turkish labels."
Cem, Karagöz gölge tiyatrosu hazırlıyor. Düzenek: Perde, 80 cm gerisinde lamba, deri figürler.
Gözlemler:
Sen bir haber sitesinin genç editörüsün. Aynı olay hakkında iki farklı haber geldi: "Belediyenin Yeni Park Projesi"
Metin A (Yeşil Haber): "Yıllardır beklenen park projesi nihayet hayata geçiyor! 50.000 m² alanda çocuk oyun alanları, yürüyüş parkurları. 2025'te tamamlanacak."
Metin B (Esnaf Postası): "Tartışmalı park projesi için yıkımlar başlıyor. 50.000 m² için 23 dükkan kamulaştırılacak. Esnaflar tepkili."
Yılmaz ailesi bu yaz Ege kıyılarını gezmeyi planlıyor. Ankara'dan yola çıkacaklar.
Gezi planları:
Babası haritaya bakarak "Toplam kaç kilometre yol yapacağız?" diye sordu.
Bir Formula 1 yarışında pilot Max, pit stop için pite giriyor. Yarış mühendisi verileri analiz ediyor:
Yarış sonrası analizde mühendis, rakip pilotun pit stop süresinin 26 saniye olduğunu görüyor.
🎨 AI Promptu: "Create a top-view diagram of F1 pit lane, 400m long, showing entry zone, pit boxes, exit. Include speed indicators 80km/h at entry, 60km/h limit zone. Clean technical drawing style."
Bir tatil köyünde havuz bakım uzmanı olarak çalışıyorsun. Sabah ölçümlerinde şu verileri aldın:
Müdür, "Misafirler öğlene kadar havuza girecek, pH'ı ideal seviyeye getir" diyor.
Bir genetik danışmanlık merkezinde stajyer olarak çalışıyorsun. Bir çift, ailelerindeki kalıtsal hastalık riski için danışmanlık almaya geldi.
Soy ağacı bilgileri:
Osmanlı Arşivi'nde bir tarihçi stajyeri olarak çalışıyorsun. 1839 tarihli bir belge karşına çıktı:
Belge (Sadeleştirilmiş):
"Bundan böyle devletin tüm tebaası, din ve mezhep farkı gözetilmeksizin can, mal ve namus güvenliğine sahip olacaktır. Vergiler herkesin gelirine göre adil biçimde toplanacak, kimse yargılanmadan cezalandırılmayacaktır. Bu fermanımız Gülhane'de okunmuştur."
Belgeyi imzalayan: Sadrazam Mustafa Reşit Paşa
Bir belediyenin şehir planlama biriminde çalışıyorsun. İlçenin 10 yıllık nüfus verileri masanda:
| Yıl | Nüfus | Doğum | Ölüm | Göç (Net) |
|---|---|---|---|---|
| 2015 | 120.000 | 1.800 | 900 | +2.500 |
| 2020 | 145.000 | 2.000 | 1.000 | +3.200 |
| 2025 | 175.000 | 2.100 | 1.100 | +4.000 |
Müdür: "2030 projeksiyonu hazırla, yeni okul ve hastane ihtiyacını belirleyelim."