Sorular
- 1. "Eskici" hikâyesinde geçen zaman unsurlarını (belirli bir zaman dilimi, olayların süresi vb.) belirtiniz ve zamanın hikâyedeki atmosfere etkisini açıklayınız.
-
"Artık ana dili büsbütün işitilmez olmuştu. Hasan köşeye büzüldü; bir şeyler soran olsa da susuyordu, yanakları pençe pençe, al al olarak susuyordu. Portakal bahçelerine dalmış, göğsünde bir katılık, gırtlağında lokmasını yutamamış gibi bir sert düğüm, hep susuyordu."2. Yukarıdaki paragrafta Hasan'ın içinde bulunduğu durumu anlatan anahtar kelimeleri ve ifadeleri bulunuz. Bu ifadeler karakterin ruh hâlini nasıl yansıtmaktadır?
- 3. "Bizim Akdeniz'den" adlı gezi yazısında yazarın kişisel duygu ve düşüncelerini (izlenimlerini) yansıtan ifadelerden iki örnek bulunuz. Gezi yazılarında öznelliğin yeri nedir?
- 4. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın "Erzurum" metni ile Falih Rıfkı Atay'ın "Bizim Akdeniz'den" metnini, yapı unsurları (giriş, gelişme, sonuç bölümlerinin belirginliği) açısından karşılaştırınız.
- 5. Gezi yazısı ile anı türü arasındaki temel farkı açıklayınız. Bir metnin gezi yazısı mı yoksa anı mı olduğunu anlamak için nelere dikkat edersiniz?
-
Bülbül ne yatarsın bahar erişti (a)6. Yukarıdaki Karacaoğlan'a ait dörtlükte kullanılan kafiye düzenini (örgüsünü) belirtiniz ve bu düzenin adını yazınız.
Ulu sular göl olduğu zamandır (b)
Kat kat oldu gül yaprağa katıştı (a)
Gene bülbül kul olduğu zamandır (b) - 7. Şiirde ahengi sağlayan unsurlardan "ses tekrarları" (aliterasyon, asonans) nedir? Kısaca açıklayınız.
- 8. Hikâyede "çatışma" unsurunun işlevi nedir? "Eskici" hikâyesindeki temel çatışmayı belirtiniz.
-
Arasam yarı bulurdum9. Yukarıdaki dörtlükte kullanılan ölçüyü (hece sayısını) bulunuz ve varsa duraklarını gösteriniz.
Yolunda kurban olurdum
Bir gün görmesem ölürdüm
Gör neyledi zaman şimdi
(Ercişli Emrah) - 10. Bir metnin (hikâye, şiir, gezi yazısı vb.) yapı unsurlarını (olay örgüsü/düzeni, kişiler, mekan, zaman, nazım birimi, kafiye düzeni vb.) incelemek, metni anlamamıza nasıl yardımcı olur? Açıklayınız.
Cevap Anahtarı
1. Soru
Zaman: Hikâyede kesin bir tarih verilmez ancak Hasan'ın beş yaşında olması ve altı ay kadar halasının yanında kalması gibi süreler belirtilir. Vapur ve tren yolculukları, Arapça öğrenme süreci zamanın geçtiğini gösterir. Zaman, Hasan'ın yalnızlık ve yabancılık duygusunun derinleşmesini, memleket hasretinin artmasını sağlayarak atmosferi etkiler.
2. Soru
Anahtar İfadeler: "ana dili büsbütün işitilmez olmuştu", "köşeye büzüldü", "susuyordu", "yanakları pençe pençe, al al", "göğsünde bir katılık", "gırtlağında lokmasını yutamamış gibi bir sert düğüm". Bu ifadeler, Hasan'ın iletişim kuramadığı için yaşadığı derin üzüntüyü, korkuyu, yabancılığı, içine kapanıklığını ve fiziksel olarak da kendini kötü hissettiğini gösterir.
3. Soru
Örnekler: 1) "Taymis Kıyıları'nda Fransız Akdenizi'nden bahsetmeden evvel, Türk Akdenizi'nin bu taraflarını görmemiş olduğuma ne kadar esefleniyorum." 2) "Bu kıyı seddi üstündeki yol kadar, güzel manzarası olan sahil yolu bilmiyorum." Öznelliğin Yeri: Gezi yazılarında yazarın kişisel izlenimleri, duyguları ve yorumları önemlidir. Bu öznellik, metne samimiyet katar ve okurun yazarla bağ kurmasını sağlar. Ancak tamamen öznel olmamalı, gözlemlerle desteklenmelidir.
4. Soru
Her iki metin de gezi yazısıdır ve giriş-gelişme-sonuç bölümlerini içerir. Ancak Tanpınar'ın "Erzurum" metninde bu bölümler daha belirgin hissedilebilir; Erzurum'un tarihî ve coğrafi önemiyle başlar (giriş), şehirdeki gözlemlerini ve anılarını anlatır (gelişme), gün batımı tasviri ve ayrılışla bitirir (sonuç). Atay'ın metninde ise anlatım daha akıcı ve iç içe geçmiş olabilir, bölümler arasındaki sınırlar daha az keskindir.
5. Soru
Temel Fark: Gezi yazısının birincil amacı gezilip görülen bir yeri (coğrafyası, kültürü, insanı vb.) tanıtmaktır. Anının birincil amacı ise yazarın başından geçen bir olayı veya yaşadığı bir dönemi, kişisel tanıklıkları ve duygularıyla anlatmaktır. Dikkat Edilecekler: Metnin odak noktası neresi? Mekân mı, olay mı? Yazarın niyeti bilgi vermek ve tanıtmak mı, yoksa kişisel bir deneyimi paylaşmak mı?
6. Soru
Kafiye Düzeni: a b a b. Adı: Çapraz kafiye.
7. Soru
Ses Tekrarları: Şiirde ahengi sağlamak amacıyla aynı seslerin (ünlü veya ünsüz) dize içinde veya dizeler arasında sıkça tekrarlanmasıdır. Aliterasyon: Ünsüz harflerin tekrarıdır. Asonans: Ünlü harflerin tekrarıdır.
8. Soru
Çatışmanın İşlevi: Hikâyedeki olay örgüsünü harekete geçiren, karakterlerin özelliklerini ortaya çıkaran, merak unsurunu canlı tutan ve genellikle temanın belirginleşmesini sağlayan temel unsurdur. Karşıt duygu, düşünce veya durumların mücadelesidir. "Eskici"deki Temel Çatışma: Hasan'ın iç dünyasındaki çatışma (vatan hasreti, yalnızlık, yabancılık duygusu ile yeni ortama uyum sağlama zorunluluğu arasındaki mücadele) ve Hasan ile çevresi (halası, diğer çocuklar, Arapça konuşulan ortam) arasındaki uyumsuzluk/iletişimsizlik.
9. Soru
Ölçü: Tüm dizeler 8 heceden oluştuğu için 8'li hece ölçüsü kullanılmıştır. Durak: Şiirin ritmine göre 4+4 şeklinde duraklanabilir. (Ara/sam ya/rı / bu/lur/dum - Yolun/da kur/ban / o/lur/dum).
10. Soru
Yapı unsurları, bir metnin iskeletini oluşturur. Olay örgüsünü veya şiirin düzenini takip etmek, konunun nasıl işlendiğini gösterir. Kişiler ve mekân, olayların bağlamını ve atmosferini anlamamıza yardımcı olur. Zaman, olayların geçtiği dönemi ve süreyi belirler. Nazım birimi, kafiye gibi unsurlar ise şiirin biçimsel özelliklerini ve ahengini ortaya koyar. Tüm bu unsurları analiz etmek, metnin temasını, iletisini ve yazarın/şairin amacını daha derinlemesine kavramamızı sağlar.