Sorular
- 1. Reşat Nuri Güntekin'in "Çalıkuşu" romanının ana temasını ve romanın hangi türe (sosyal, psikolojik, otobiyografik vb.) girdiğini gerekçeleriyle açıklayınız.
- 2. "Çalıkuşu" romanındaki başkahraman Feride'nin karakter gelişimini, özellikle romanın ikinci bölümündeki (ayrılık sonrası) değişimini anlatınız.
- 3. "Çalıkuşu" romanında Feride'nin Anadolu'ya gitmeden önceki Anadolu algısı ile Anadolu'da yaşadıkları arasındaki farkları metinden örneklerle açıklayınız.
- 4. Reşat Nuri Güntekin'in "Çalıkuşu" romanındaki üslubunun (dilinin sadeliği, akıcılığı, gözlem gücü vb.) özelliklerini metinden örneklerle açıklayınız.
- 5. "Çalıkuşu" romanında kullanılan anlatım tekniklerinden (iç konuşma, diyalog, geriye dönüş vb.) ikisini belirleyerek metinden örnekler veriniz.
- 6. Mehmet Kaplan'ın "Parasız Yatılı" adlı hikâye eleştirisine göre, Füruzan'ın hikâyesindeki "anlatış tarzının" önemi nedir? Kaplan'ın bu konudaki görüşlerini açıklayınız.
- 7. Mehmet Kaplan'ın eleştirisine göre, "Parasız Yatılı" hikâyesinde eşyaların (örneğin mangal, mavi muşamba) karakterlerin ruh hâlini ve yoksulluğu yansıtmada nasıl kullanıldığını açıklayınız.
- 8. Eleştiri (tenkit) türünün amacı nedir? Mehmet Kaplan'ın "Parasız Yatılı" eleştirisinden hareketle iyi bir eleştirmenin taşıması gereken özelliklerden ikisini yazınız.
- 9. Dinlediğiniz/izlediğiniz "Aşık Veysel" belgeseline göre Aşık Veysel'in hayatındaki önemli dönüm noktaları nelerdir? (Doğumu, gözlerini kaybetmesi, sazla tanışması vb.).
- 10. Otobiyografi türünün özelliklerinden üç tanesini "Aşık Veysel" belgeselinden hareketle açıklayınız.
Cevap Anahtarı
1. Soru
Ana Tema: Aşk, fedakârlık, Anadolu gerçeği, idealist öğretmenlik, yalnızlık. Tür: Feride'nin öğretmenlik macerası ve Anadolu'daki yaşamı anlatıldığı için sosyal roman; aynı zamanda Feride'nin iç dünyası, aşkı ve yaşadığı zorluklar karşısındaki ruhsal değişimleri derinlemesine işlendiği için psikolojik roman özelliklerini de taşır. Feride'nin kendi günlüğü üzerinden anlatılması ona otobiyografik roman niteliği de katar.
2. Soru
Ayrılık sonrası Feride, başlangıçtaki çocuksu, hırçın ve biraz da şımarık tavırlarından uzaklaşır. Anadolu'da tek başına mücadele etmek zorunda kalması onu olgunlaştırır. Kendi ayakları üzerinde durmayı öğrenir, idealist bir öğretmene dönüşür, zorluklar karşısında direnç kazanır ve daha anlayışlı, fedakâr bir birey hâline gelir.
3. Soru
Gitmeden Önceki Algı: Feride, Anadolu'yu ve insanını idealize eder; insanların çok saf, cömert, yardımsever olduğunu düşünür ("gönülleri öyle zenginmiş ki..."). Yaşadıkları: Gittiği yerlerde (özellikle Zeyniler köyü ve diğer kasabalarda) dedikodularla, önyargılarla, zorluklarla ve bazen anlayışsızlıkla karşılaşır. Hayalindeki Anadolu ile gerçek Anadolu arasındaki farkı görür. Ancak yine de iyi insanlarla da karşılaşır (Hayrullah Bey gibi).
4. Soru
Reşat Nuri'nin üslubu sade, akıcı ve doğaldır. Konuşma diline yakın bir Türkçe kullanır. Güçlü bir gözlem yeteneği vardır ve bunu karakterleri, mekânları ve olayları betimlerken gösterir. İnsan psikolojisini ve toplumsal yapıyı gerçekçi bir şekilde yansıtır. Örnek: Feride'nin iç konuşmaları, Anadolu köylerinin tasvirleri.
5. Soru
Diyalog Tekniği: Karakterlerin karşılıklı konuşmaları (Örn: Feride ve Kâmran'ın konuşmaları). İç Monolog/İç Konuşma: Feride'nin kendi kendine yaptığı konuşmalar, düşünceleri (Örn: Feride'nin günlükteki ifadeleri). Geriye Dönüş Tekniği: Feride'nin günlüğü aracılığıyla geçmişteki olayları anlatması.
6. Soru
Kaplan'a göre hikâyede olay veya konudan çok "anlatış tarzı" önemlidir. Füruzan, basit bir konuyu (fakirlik, annelik, umut) yeni ve etkili bir anlatış tarzıyla (zamanı kırma, çağrışımlar, anne ve kızın yaşantılarını içtenlikle verme) basmakalıplıktan kurtarıp okuyucuda duyarlılık uyandırmayı başarmıştır. Kaplan, sanatçıların yeni bakış ve anlatış tarzlarıyla bilinen konuları bile yeniden düşündürdüğünü vurgular.
7. Soru
Mehmet Kaplan'a göre Füruzan, eşyaları sadece bir nesne olarak değil, karakterlerin ruh hâllerini, anılarını ve durumlarını yansıtan semboller olarak kullanır. Mangal: Yoksulluğu, kızın yalnızlığını, korkusunu ama aynı zamanda ısınma ve güven duyma ihtiyacını simgeler. Mavi Muşamba: Babanın yaşadığı günlerden kalan bir anı olarak geçmişteki ferahlığın ve korkusuzluğun sembolüdür.
8. Soru
Eleştirinin Amacı: Bir sanat eserini (veya sanatçıyı) olumlu ve olumsuz yönleriyle, belirli ölçütlere göre incelemek, çözümlemek, açıklamak ve değerlendirmektir. Eleştirmenin Özellikleri (Kaplan'dan hareketle): 1. Nesnel Olma: Eseri kişisel beğenilerin ötesinde, edebi ölçütlerle değerlendirme. 2. Çözümleyici Olma: Eserin yapı, tema, üslup gibi unsurlarını derinlemesine inceleyebilme, metinler arası ilişkileri görebilme.
9. Soru
Doğumu: 1894, Sivas, Şarkışla, Sivrialan köyü. Gözlerini Kaybetmesi: 7 yaşında çiçek hastalığı nedeniyle. Sazla Tanışması: Babasının oyalanması için aldığı sazla başlar, ilk başta zorlansa da zamanla ustalaşır. Tanınması: Ahmet Kutsi Tecer tarafından keşfedilmesi ve çeşitli etkinliklerle adını duyurması.
10. Soru
1. Birinci Kişi Ağzından Anlatım: Kişi kendi hayatını anlatır ("Ben... dünyaya gelmişim."). 2. Kronolojik Sıra: Olaylar genellikle doğumdan başlayarak anlatıldığı zamana doğru bir sıra izler. 3. Gerçeklik: Anlatılan olaylar ve kişiler gerçektir, yazarın kendi yaşam deneyimlerine dayanır.