Sorular
- 1. "Çalıkuşu" romanında Doktor Hayrullah Bey karakterinin olay örgüsündeki ve Feride'nin hayatındaki işlevi nedir? Açıklayınız.
- 2. Roman türlerini (tarihî, macera, sosyal, psikolojik, otobiyografik, biyografik vb.) kısaca tanımlayınız ve "Çalıkuşu"nun bu türlerden hangilerine daha yakın olduğunu belirtiniz.
- 3. Anlatım özelliklerinden "açıklık" ve "duruluk" kavramlarını tanımlayınız. Reşat Nuri Güntekin'in "Çalıkuşu"ndaki anlatımının bu özelliklere sahip olup olmadığını tartışınız.
-
"Yazar, hadiseleri objektif değil, sübjektif olarak anlatmak suretiyle, onlara, anne ve kızının heyecan, korku, ümit, hulya, safiyet ve isyanlarını da katıyor. Bu bir vak’a hikâyesi değil, bir “yaşantı hikâyesi”dir. Hikâyeci vak’aları hikâye etmiyor, “yaşanırken” başka bir deyimle dramatik olarak gösteriyor."4. Mehmet Kaplan'ın "Parasız Yatılı" eleştirisinden alınan yukarıdaki paragrafta yazarın üslubuna dair hangi değerlendirmeler yapılmaktadır? Bu değerlendirmeler öznel midir, nesnel midir?
- 5. Mehmet Kaplan'ın "Parasız Yatılı" eleştirisinde, hikâyenin yazarını (Füruzan'ı) başarılı bulup bulmadığını gösteren ifadelerden iki örnek veriniz.
- 6. Eleştiri metinlerinde "karşılaştırma" düşünceyi geliştirme yolunun işlevi ne olabilir? Mehmet Kaplan'ın eleştirisinde karşılaştırmaya başvurulup vurulmadığını belirtiniz.
-
"Ben gidersem sazım sen kal dünyada7. Yukarıdaki şiir parçasının Aşık Veysel'e ait olduğunu düşünürsek, şiirde hangi tema işlenmektedir ve Aşık Veysel'in hangi yönünü (duygu dünyası, hayata bakışı vb.) yansıtmaktadır?
Gizli sırlarımı aşikar etme
Lal olsun dillerin söyleme yada
Garip bülbül gibi ah ü zaretme" - 8. Otobiyografi ile biyografi arasındaki temel farkları yazınız.
- 9. Anlatım tekniklerinden "iç çözümleme" ve "bilinç akışı" tekniklerini kısaca açıklayınız. Bu iki teknik arasındaki fark nedir?
- 10. Edebî metinlerde (roman, hikâye vb.) kullanılan dil ile öğretici metinlerde (eleştiri, makale vb.) kullanılan dil arasındaki temel farklar nelerdir? (Amaç, üslup, sözcük seçimi vb. açılardan değerlendiriniz.)
Cevap Anahtarı
1. Soru
Doktor Hayrullah Bey, Feride'nin Anadolu'daki zorlu yaşamında ona destek olan, babacan bir figürdür. Ona sahip çıkar, korur ve yol gösterir. Feride ile formalite evliliği yaparak onu dedikodulardan korur. Ölmeden önce yazdığı mektupla ve Feride'nin günlüğünü Kâmran'a ulaştırarak Feride ile Kâmran'ın tekrar bir araya gelmesinde kilit rol oynar. Romanın çözüm bölümünde olayların düğümünü çözen karakterdir.
2. Soru
Tarihî: Geçmişteki olayları/kişileri konu alır. Macera: Sürükleyici, heyecanlı olayları anlatır. Sosyal: Toplumsal sorunları, yaşamı ele alır. Psikolojik: Karakterlerin iç dünyasını, ruh hâllerini derinlemesine inceler. Otobiyografik: Yazar kendi hayatını anlatır. Biyografik: Başka birinin hayatını anlatır. "Çalıkuşu" en çok sosyal roman (Anadolu gerçeği, eğitim sorunları) ve psikolojik roman (Feride'nin iç dünyası, aşkı) özelliklerini taşır. Aynı zamanda Feride'nin günlüğü olması nedeniyle otobiyografik roman öğeleri de barındırır.
3. Soru
Açıklık: Anlatımın kolayca anlaşılır olması, birden fazla yoruma yol açmamasıdır. Duruluk: Anlatımda gereksiz sözcük veya ifadelere yer verilmemesidir. Reşat Nuri'nin anlatımı genellikle açık ve durudur. Sade dili ve anlaşılır cümle yapısı sayesinde okur, anlatılanı kolayca takip eder ve genellikle gereksiz ifadelere rastlanmaz.
4. Soru
Paragrafta yazarın (Füruzan'ın) anlatımının sübjektif (öznel) olduğu, karakterlerin duygularını kattığı, olayı doğrudan anlatmak yerine yaşantı olarak, dramatik bir şekilde sunduğu belirtilir. Bu değerlendirmeler, metnin nasıl kurgulandığına dair tespitler içerdiği için büyük ölçüde nesneldir, ancak "yaşantı hikâyesi" gibi yorumlar öznel bir boyuta da işaret edebilir.
5. Soru
1. "Yazar, bu anlatış tarzı ile, bu basit vak’a ve basmakalıp konuyu tesirli hâle getirir." 2. "Füruzan, anlatış tarzı ile fakir, yoksul, yalnız, zavallı anne ile kızın hallerini yakından duymayı başarmıştır.” Bu ifadeler, Kaplan'ın yazarı üslup ve etki açısından başarılı bulduğunu gösterir.
6. Soru
Karşılaştırmanın İşlevi: İki veya daha fazla kavram, eser, durum arasındaki benzerlikleri veya farklılıkları ortaya koyarak konuyu daha anlaşılır kılmak, bir düşünceyi desteklemek veya bir eserin değerini belirginleştirmektir. Mehmet Kaplan'ın eleştirisinde doğrudan belirgin bir karşılaştırma (başka bir eserle vb.) yapılmamıştır; daha çok hikâyenin kendi iç unsurları çözümlenmiştir.
7. Soru
Tema: Vasiyet, emanet, ölümden sonra hatırlanma isteği, sanatının (sazının) kalıcılığı. Şiir, Aşık Veysel'in ölüme yaklaşırken duyduğu hisleri, sazına olan bağlılığını, eserlerinin kendisinden sonra yaşamasını arzulamasını ve bir tür vedalaşma duygusunu yansıtmaktadır.
8. Soru
Otobiyografi: Kişinin kendi hayatını anlatmasıdır (Anlatıcı = Yazar = Kahraman). Birinci kişi ağzıyla yazılır. Biyografi: Bir kişinin hayatının başka bir yazar tarafından anlatılmasıdır (Anlatıcı = Yazar ≠ Kahraman). Üçüncü kişi ağzıyla yazılır. Otobiyografi daha öznel, biyografi daha nesnel olma eğilimindedir.
9. Soru
İç Çözümleme: Anlatıcının araya girerek karakterin zihninden geçenleri, duygu ve düşüncelerini mantıklı bir sıra içinde okuyucuya aktarmasıdır. Bilinç Akışı: Karakterin zihninden geçen düşüncelerin, çağrışımların, duyguların herhangi bir mantık süzgecinden geçirilmeden, kesintisiz ve düzensiz bir şekilde doğrudan aktarılmasıdır. Fark: İç çözümlemede anlatıcı devrededir ve düşünceler daha düzenlidir; bilinç akışında ise düşünceler daha ham, düzensiz ve çağrışıma dayalıdır, anlatıcının müdahalesi minimumdur.
10. Soru
Amaç: Edebî metinlerde estetik zevk uyandırmak, kurmaca bir dünya sunmak esastır; öğretici metinlerde ise bilgi vermek, açıklamak, kanıtlamak amaçlanır. Üslup: Edebî dil daha sanatsal, imgeli, çağrışıma açık ve özneldir; öğretici metinlerin dili daha nesnel, açık, doğrudan ve terimlere dayalıdır. Sözcük Seçimi: Edebî metinlerde kelimelerin yan ve mecaz anlamları, duygu değeri ön plandadır; öğretici metinlerde ise genellikle temel anlamlar ve terim anlamları tercih edilir.